Verhalen beginnen hier | Blog #1

PK: De kracht van om je heen kijken

Door: Jeltje de Vries, directeur Boekhandel De Vries Van Stockum
Opgetekend door: Marie-Claire Bovet, webredactie en communicatie

In januari wordt mijn tijdlijn gedomineerd door terugblikken en throwbacks. Ik zag ook een reel van Erik Scherder over de waarde van terugblikken. En dat viel me op, want eerlijk gezegd heb ik daar zelf doorgaans niet zoveel mee, met dat 'achterom kijken' en goede voornemens.

Dat is waarschijnlijk een familietrekje. Want het is inmiddels algemeen bekend: de smartwatches van de familie De Vries staan niet stil. Onze familiegeschiedenis, en daarmee die van de boekhandel, wordt gekenmerkt door vooruitkijken. Door nieuwe dingen te proberen. Door te blijven bewegen. Elke dag is een dag voor goede voornemens. Terugkijken schiet er dan ook vaak bij in. Want, zo voelt het: je kunt niet vooruit lopen terwijl je achterom kijkt. En waarom zou je ook?

(Spoiler: Een paard kan dat wel. Maar parkeer die gedachte even.)

De waarde van terugblikken

Volgens Scherder is die nostalgische trend eigenlijk zo slecht nog niet. Terugdenken activeert ons autobiografisch geheugen. Het helpt ons invoelen, reflecteren en emoties reguleren. En het activeert zelfs hormonen die ons letterlijk een beetje gelukkiger maken. Terugkijken is dus geen sentimenteel tijdverdrijf. Het is letterlijk goed voor de gezondheid van je brein en voor je persoonlijke ontwikkeling. Het is een manier om beter te begrijpen waar je staat.

Hmmm.

Als ik als directeur alleen vooruit kijk, merk ik soms dat het lastig is om scherp te zien waar we heen willen. Het is eigenlijk zoals triangulatie: je hebt twee bekende punten nodig om een derde, onbekende (de koers) te vinden. Dus experimenteer ik daarmee:

Wat is ons verleden? Waar komen we vandaan? Wat is ons verhaal?
Waar staan we nu? Wat is onze rol?

Waar komen we vandaan?

Als ik de geschiedenis van onze boekhandel nog eens nalees (want ja, we hebben een eigen boek!) realiseer ik me dat onze boekhandel altijd diep geworteld was in de lokale samenleving.

Toen de boekhandel in 1905 werd opgericht door mijn overgrootvader was dat misschien duidelijker zichtbaan dan nu. Als een boek niet voorradig was, belden zij verschillende andere boekhandels in de stad om te vragen of zij dat boek wel hadden. En was dat het geval, dan kwamen ze het halen. En andersom.

En dat is zo gebleven. Zo heeft mijn opa tijdens de oorlog ondergedoken in zowel de boekhandel zelf, als bij de buren (hij kon tussendoor, er waren genoeg doorgangetjes). Ook heeft de boekhandel een plattebuiskachel geregeld voor de consistoriekamer van de Grote Bavo in ruil voor wat spullen van de Bavo-zolder om de boekhandel mee aan te kleden.

Waar staan we nu?

Afgelopen week had ik een afspraak met een schrijver die zich ook bezighoudt met leesbevordering. Na onze winkelvergadering ging een deel van het team om tafel met Le Petit Café en een uitgever. Ik open Instagram en zie daar onze collabpost met een Haagse partner. Iemand van Den Haag Centraal loopt de winkel binnen om te vragen of het lukt met de maandelijkse boekrecensie. Een afspraak met iemand van de bibliotheek en het Teylers Museum. Een tote met ons logo en dat van Writers Unlimited. Uitgevers. Debutanten. Gevestigde schrijvers. Stadsglossy. De buren!

Als ik dat zo opnoem, realiseer ik me dat we altijd onderdeel van de gemeenschap zijn gebleven - ondanks dat ik me daar niet bewust van was.  

Eigenlijk doen we niets in isolatie. We kunnen simpelweg niet functioneren in een gesloten systeem.

Wij zijn geen distributiepunt, maar een ontmoetingsplek.

Wij zijn een plek waar ideeën veranderen in verhalen.

Een plek waar schrijver en lezer elkaar ontmoeten – in de échte wereld.

Ons lokale karakter is geen bijzaak. Het is onze meerwaarde. Het is het verschil tussen 2D en 3D. Tussen algoritme en persoonlijk advies.

Salestijgers en paardenkracht

In managementboeken worden roofdieren vaak als inspirerend metafoor gebruikt. Altijd vooruit. Altijd scherp. Altijd jagend. Competatief. Assertief. Prooidieren worden gezien als een passief, lijdend voorwerp. Het woord 'prooidier' klinkt voor mij dan ook automatisch als iets wat ‘slap’ is.

Maar heb je weleens een paard van dichtbij meegemaakt?! 
Paarden zijn doodeng! Ze zijn krachtig en alert. Gevoelig. En een kudde paarden.. wauw.

Roofdieren kunnen maar één kant op kijken. Ze hebben één sterke focus. Prooidieren daarentegen hebben ogen aan de zijkant van hun hoofd. Daarmee kijken ze vooruit én achteruit. Ze scannen hun omgeving voortdurend op gevaar.

Misschien moeten we dat beeld wat vaker gebruiken. Niet alleen vooruit rennen. Ook af en toe omkijken en bewust zijn van de omgeving en van onze rol binnen de kudde. Als we weten waar we goed in zijn, weten we ook wat onze verantwoordelijkheid is binnen de gemeenschap.

De waarde van terugblikken, nog een keer

Terugkijken is alleen achteruitgang als je niet ook tegelijkertijd vooruit kijkt. Als je alles bekijkt met een 2D blik, zie je een lineaire groei - of afname. Maar als je die 3D bril op zet, die van omgevingsbewustzijn en leren van wat er was en is, dan zie je waarschijnlijk een spiraalvormige ontwikkeling, geen platte lijn. Ik denk dat je dan veel betere keuzes kunt maken. De geschiedenis zal zich nooit exact herhalen. Maar je kunt wel patronen proberen te herkennen. En daar kunnen we misschien iets wezenlijks van leren. Zulke “universele waarheden” of waarden of lessen (ik heb even geen betere term) zijn waardevol omdat ze juist niet statisch zijn. Ze evalueren in betekenis en toepassing. De uitdaging is om ze te destilleren.

Door dus – op advies van Scherder – tóch achterom te kijken, besef ik hoe belangrijk die verbinding met de gemeenschap is voor onze prachtige boekhandels.

Dus terugkijken is bij nader inziens zo slecht nog niet. Het is een veilige haven om even aan te meren als we het niet meer precies weten. Dat geeft vertrouwen. Omhulling. Wortels. En richting.

Waarom dit blog?

Onderdeel zijn van een community voegt een menselijke component toe. Je helpt elkaar binnen de lokale samenleving. Hoe veilig voelt dat?! Neem bijvoorbeeld mijn overbuurvrouw Dorien, eigenaar van Gerard Smit. Ik weet haar achternaam niet eigenlijk. Maar ik weet wel de naam van haar hond. Wij houden waar mogelijk rekening met elkaar, zodat ieder van ons kan specialiseren en floreren. En ik weet zeker dat ik in geval van nood bij haar aan kan kloppen, zoals ook mijn opa heeft gedaan bij zijn buren. En dat is natuurlijk wederzijds.

Maar hoe kun je elkaar helpen, als je niet weet wat de ander bezighoudt? Daarom beginnen we met dit blog als periodieke update vanuit het hart van het bedrijf. Ik zal o.a. delen over ondernemen in een familiebedrijf, over boeken, over het boekenvak, over twijfel, keuzes, mislukkingen en successen. Niet omdat het ‘hip’ is. Maar om met de mensen om ons heen (ook digitaal) te delen wat ons bezighoudt, om samen te kunnen groeien. Het is dus ook een uitnodiging om (constructief) mee te denken!

Dus vooruit, toch een goed voornemen:

Vaker delen. Met de community. Met jullie.

Te beginnen 
hier.

-            Jeltje